راهنمای گشت و گذار در سبزوار

شهری در غرب استان خراسان رضوی و شمال شرق کشور ایران به نام سبزوار که به آن بیهق نیز گفته می‌شود. نام سبزوار همیشه یادآور فداییان سربدار است. سربدارانی که بعد از حکومت شیعه‌ی آل بویه مدت‌ها بر قسمت‌هایی از کشور حکومت کردند و سبزوار را به عنوان پایتخت خود برگزیدند.
این شهر در مسیر جاده‌ی ابریشم قرار داشته و یکی از مراکز مهم تمدن و تاریخ ایرانی و اسلامی بوده است.

سبزوار، سرزمین آیین‌های کهن

نمایی از شهر سبزوار
عکس از: مجله گردشگردی مارکوپولو

بیهق نام قدیم سبزوار است که قبل از اسلام به آن بیهه یا بیهین می‌گفته‌اند و معنایش جای نیکو یا بهترین ناحیه بوده است. این منطقه میان نیشابور در شرق و قومس در غرب قرار داشته و بر سر راه ابریشم بوده است.
سرسبزی شهر باعث شده که بعدها سبزوار بنامندش. در تاریخ بیهقی چنین نوشته شده است:
«و سبزوار شهری بزرگ شد با انواع درخت میوه‌دار و سایه‌بخش، پس مردمان آن را سابزوار نوشتند و گفتند سبزوار…»

مکان‌های دیدنی در یک روز

بناها و مکان‌های تاریخی در این شهر بسیار زیاد است؛ بیشتر از ۱۵۰ اثر سبزوار در مجموعه‌ی آثار ملی به ثبت رسیده است. اگر به بناهای تاریخی و دیدن آنها علاقه داشته باشید، یک‌روزه می‌توانید مکان‌های مهم و مشهور را بازدید کنید؛ آنها در یک خیابان و تقریبا نزدیک به هم قرار دارند.
به خیابان بیهق بروید که بزرگ‌ترین خیابان تاریخی استان خراسان است. در آن خیابان می‌توانید آثار تاریخی زیادی را مشاهده کنید. در حد فاصل خیابان بیهق و دروازه‌ی عراق مدرسه فخریه را ببینید. ‌جلوتر امام‌زاده یحیی و بعد به سمت مسجد جامع، مسجد پامنار، مقبره‌ی حاج ملاهادی سبزواری بروید. سرای معمارزاده، حوض هشت پایه، میل خسروگرد و بازار را ببینید.
از محل دفن قهرمان کلیدرِ محمود دولت آبادی -در کاروانسرای سبزوار- دیدن کنید. به سمت محلات قدیمی -مانند کلاه فرنگی،‌ پامنار،‌ دروازه عراق و باغ رضوان- بروید. دیدن از این محله‌ها -چون در حد گذر از آنهاست- وقت زیادی نمی‌گیرد.

دیدنی‌های سبزوار

سرای معمارزاده

این بنا در میدان اسرار و نزدیک خیابان بیهق قرار دارد. قدمتش به دوران قاجار می‌رسد و وجود دو هشتی در امتداد هم -در ورودی‌های بنا- منظره‌ی جالبی را به وجود آورده است.

مدرسه فخریه

مدرسه فخریه سبزوار
عکس از: xlearning.ir

این مدرسه نزدیک چهارراه بیهق و دروازه عراق قرار دارد و قدیمی‌ترین مدرسه در ایران است. مدرسه فخریه در حال حاضر یکی از حوزه‌های علمیه‌ی فعال شهر است.

حوض هشت پایه

بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین آب‌انبار شهر سبزوار است که در خیابان اسرار جنوبی قرار دارد. این حوض مستطیل شکل است و طاق‌های چند ترک روی هشت پایه‌ی قطور مربعی شکل -به صورت مخزنی- ساخته شده است.

خانه‌های قدیمی سبزوار

اداره میراث فرهنگی در سال ۱۳۸۰ تعداد ۲۲۰ خانه‌ی قدیمی را در سبزوار شناسایی کردند و از بین آنها تعداد ۲۵ خانه را به ثبت رساندند. خانه‌ی تاریخی عظیمیان قدیمی‌ترین خانه است که از دوران تیموریان باقی مانده است.

موزه نفت

اولین موزه نفت در ایران در سال ۱۳۱۸ توسط انگلیسی‌ها در این شهر ساخته شده است و در خیابان ابن ‌یمین قرار دارد.

میل خسروگرد

میل خسروگرد سبزوار
عکس از: سایت جامع گردشگری ایران

مناره‌ای عظیم که برای نشان‌دادن راه به کاروانیان بر سر آن آتش روشن می‌کردند و در ۱۰ کیلومتری غرب شهر قرار دارد. قدمتش به قرن ششم هجری و دوارن سلجوقیان می‌رسد. ارتفاع آن ۳۸ متر است و در بالای مناره دو رشته کتیبه کوفی و تزئینات لوزی‌شکل دیده می‌شود.

مسجد پامنار

مسجد پامنار سبزوار
عکس از: aliakbargonbad.com

مسجد پامنار –در خیابان بیهق- قدیمی‌ترین مسجد شهر است که از خشت و آجر ساخته شده و ۱۳ پایه دارد. مناره‌ای به ارتفاع ۲۰ متر آراسته به تزیینات و کتیبه -به صورت برجسته- در پایین آن دیده می‌شود. خوردن شربت سکنجبین و عناب را در کنار مسجد فراموش نکنید.

مسجد جامع سبزوار

مسجد جامع سبزوار
عکس از: aliakbargonbad.com

این مسجد در دوران سربداران ساخته شده و در حاشیه‌ی جنوبی خیابان بیهق قرار دارد. دالان‌هایی بزرگ دارد که در اطراف آن کتیبه‌هایی به صورت سنگ‌نوشته از دوارن صفویه باقی مانده است. کاشی‌کاری خشتی و کاشی‌های هفت‌رنگ این مسجد چشم‌نواز است و باید بگوییم ویژگی‌های معماری قرن هشتم هجری در آن دیده می‌شود.

آرامگاه حاج ملاهادی سبزواری

آرامگاه ملا هادی سبزوار
عکس از: مجله اینترنتی اسرارنامه

بنایی زیبا که در میدان کارگر قرار گرفته است. فضای داخلی آرامگاه طرحی چلیپایی‌ شکل با حجره‌ها و اتاق‌هایی زیبا دارد. گنبد فیروزه‌ای‌رنگ بنا و کاشی‌کاری‌های رنگارنگ بر زمینه‌ی لاجوردی، زیبایی ویژه‌ای به این آرامگاه داده است.

چه موقع برویم؟

سبزوار آب‌و‌هوایی معتدل و گرم دارد. زمستانش فصل مناسبی برای سفر نیست، اما بهار و پاییزش هوایی مطبوع دارد و می‌توان بهترین فصل برای سفر به این شهر را بهار و پاییز دانست. با بالا رفتن دما -در فصل بهار و تابستان تا اوایل پاییز- رفتن به مناطق ییلاقی در ارتفاعات شمالی و جنوبی ادامه دارد.
فصل بهار زمان رویش و زیبایی هر منطقه‌ای در ایران است و سبزوار نیز از این قاعده مستثنی نیست.

چگونه به سبزوار برویم؟

فاصله‌ی جاده‌ای شهر سبزوار تا مشهد ۲۲۰ کیلومتر و تا تهران ۶۶۰ کیلومتر است.
از تهران با هواپیما، قطار و اتوبوس می‌توانید به این شهر سفر کنید. هر روز دو قطار راهی سبزوار می‌شود. در طول روز هر دو ساعت، یک اتوبوس از ترمینال جنوب،‌ شرق،‌ آرژانتین و غرب به سمت سبزوار حرکت می‌کند.
سبزوار هر هفته پنج پرواز مستقیم رفت‌و‌برگشت به مقصد تهران دارد.

اقامت در سبزوار

دیدن بقیه‌ی آثار تاریخی سبزوار نیاز به زمان بیشتری دارد. بنابراین اگر قصد دارید بیشتر با این شهر آشنا شوید، می‌توانید در مهمانسرای جهانگردی در خیابان اسدآبادی، هتل‌های خیابان بیهق یا اقامتگاه بومگردی زعفرانیه سبزوار -در روستای زعفرانیه، ۳۵ کیلومتری سبزوار- اقامت داشته باشید و بناهای بیشتری را در روزهای بعدی سفرتان مشاهده کنید و از دیدن جاذبه‌های طبیعی سبزوار نیز لذت ببرید؛ مکان‌هایی مانند پناهگاه حیات وحش شیراحمد، منطقه‌ی شکار ممنوع پروند، رودخانه ریوند، رودخانه ششتمد، رودخانه دلبر و آبشارهای بفره.

خوراکی‌های خوشمزه سبزوار

غذاهای خوش‌مزه و لذیذ این شهر را نباید از دست داد. از مشهورترین غذاهایی که همچنان در سبزوار تهیه می‌شود می‌توان به کمه‌ جوش، آجیج،‌ اشکنه، کماج، آش ماست، آش قوریتی، آش جوبره و کاچی اشاره کرد. خوردن کمه‌ جوش توصیه می‌شود. این غذا در هر فصلی تهیه می‌شود اما در تابستان و بهار طرفداران بیشتری دارد.
یکی از بهترین رستوارن‌های سبزوار ‌رستوران عادل است که درخیابان چمران قرار دارد.

سوغاتی

کلوچه زنجبیلی سبزوار
عکس از: homesecurity.press

مهم‌ترین سوغاتی‌ این شهر کلوچه‌ی زنجبیلی و ادویه‌های سبزواری است که می‌توان از بازار سرپوش و بازار حاج زمان تهیه کرد.

مردم، زبان،‌گویش

سبزوار مردمانی فارس‌زبان با گویش‌های اصیل خراسانی دارد. در زبان محاوره‌ی مردم سبزوار واژه‌هایی قدیمی‌ به گوش می‌رسد که هنوز از بین نرفته‌اند و قدمت آنها به دوران ایران باستان بر می‌گردد.

لباس مردم سبزوار

در دورانی نه‌چندان‌دور مردم سبزوار -با دستگاهی به نام فرت- برای خود پارچه می‌بافتند. امروزه تعدادی از هنرمندان قصد دارند این هنر را بار دیگر زنده کنند.
زنان لباسی داشتند که شامل بالاتنه و پایین‌تنه می‌شد و امروزه نیز شلوار چین‌دار و چارقد سرمی‌کنند. در بعضی مناطق روی چارقد چادر هم می‌پوشند و کفش‌شان گالش است. مردان شلوار،‌ پیراهن آستین کوتاه، بی‌تاوه، ‌جلیقه و کلاه می‌پوشند. بی‌تاوه پارچه‌ای پشمی است که دور مچ پای خود می‌بندند.

برخی رسم و رسوم سبزوار

به سبزوار شهر آیین‌های نستوه گفته می‌شود؛ در این شهر آیین‌های سنتی فراوانی وجود دارد که همچنان رایج است؛ مثلا آیین اسب چوبی، آیین ورشرنگ، آیین چادرپوشان حسینیه قنادها.
آیین قدیمی اسب چوبی به دوران سربداران بر می‌گردد. این آیین با رقص‌محلی کنار اسبی چوبی و موسیقی خاص خود منطقه انجام می‌شود. اسب چوبی ویژگی‌های خاصی دارد؛ سر اسب معمولا پارچه‌ای و دیگر اجزای آن چوبی‌اند. بازیگر در میان آن قرار می‌گیرد و با حرکات پا -همراه با ساز‌وآوازهای محلی- نقش‌آفرینی می‌کند. اگر به موزه مردم‌شناسی سبزوار سر بزنید، غرفه‌ای در آن‌جا وجود دارد که به معرفی آیین اسب چوبی می‌پردازد.
آیین چادرپوشان قدمتی ۸۰ ساله دارد و در دهه‌ی اول محرم انجام می‌شود. روی چادرِ حسینیه نقش‌هایی با موضوع کربلا کشیده شده بود و گفته می‌شد این چادر –یک قرن پیش- با سفارش یزدی‌های مقیم سبزوار توسط اصفهانی‌ها تهیه شده است. متاسفانه چادر -محرم سال ۹۷- در آتش‌سوزی سوخت و کاملا از بین رفت و دباغ‌ها چادری با قدمت ۶۰ ساله را به این حسینیه اهدا کردند.

صنایع دستی

نمدمالی از صنایع دستی سبزوار
عکس از: جهان نیوز

رایج‌ترین هنر سنتی شهرستان سبزوار هنر قالی‌بافی است که بیشتر در روستاهای سبزوار –همچنان- رواج دارد و برای مردم این منطقه منبع اقتصادی مهمی به حساب می‌آید.
از دیگر صنایع دستی رایج این شهر می‌توان به آهنگری، خراطی، نمدمالی و نخ تابی اشاره کرد. در بازارهای سنتی سبزوار می‌توان -از نزدیک- استادکاران این صنایع را دید.

مطالب مرتبط :

نظر در

  1. با سلام و تشکر از دیدگاهتون و مطالب بسیار خوبی که نوشته اید می خواستم جمله ای هم در مورد روستای خوش آب و هوای طبس که در شمال شهر و در حدود بیست کیلومتری از شهر و ییلاقی و همچنین اقامتگاه بوم گردی آن بنام ” ننه کلو بابا کلو” یعنی پدر بزرگ و مادر بزرگ به گردشگران پیشنهاد بدهید.
    با تشکر کریمی فرد از کرج

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

back to top