گشت و گذار در شادگان و تالاب هورالعظیم

ایران کشوری کم آب و خشک به حساب می‌آید اما در گوشه‌گوشه‌ی این سرزمین دریاچه‌ها و تالاب‌های زیادی می‌توان یافت که حیات گیاهی و جانوری و حتی انسانی متفاوتی را شکل داده‌اند.

به دیدار تالاب شادگان

روستای صراخیه شادگان
روستای صراخیه شادگان | عکس از: عدالت عابدینی

متاسفانه سال‌به‌سال از تعداد این تالاب‌ها –هم در ایران و هم در کشورهای دیگر- کاسته می‌شود. اما تالاب‌هایی در ایران هستند که هنوز زنده و حیات‌بخشند. هورالعظیم شادگان استان خوزستان یکی از این نمونه‌هاست؛ تالابی که هم خودش گیرایی و کشش دارد و هم رفتار گرم مردمان عربزبان منطقه بر جذابیتش افزوده‌ است.

شادگان کجاست؟

اهالی اصفهان و استان‌های مرکزی ایران نام چادگان را زیاد شنیده‌اند و احتمالا سفری هم به دریاچه‌ی سد چادگان داشته‌اند. اما شادگان با چادگان فرق دارد! شادگان شهری است در استان خوزستان و در ۹۵ کیلومتری جنوب اهواز، از جنوب شرق به بندر ماهشهر و از جنوب غرب به آبادان راه دارد.

شادگان در گذشته

نمایی از تالاب شادگان
قایقی بر ساحل تالاب شادگان | عکس از: عدالت عابدینی

در گذشته شهر شادگان سورق یا دورق نام داشته است. سورق که در اصل سورگ بوده، به سورقستان تغییر نام داده است. در جایی دیگر آمده که نام این شهر زمانی سلوک بوده و بعدها دورک خوانده شده است. این ولایت که در روزگاران کهن سورگ نامید داشت، اواخر پادشاهی سلوکیان ساخته شده و کنار رود جراحی کنونی قرار داشته است.

شادگان در یادداشت های سیاحان

درختان نخل در شادگان
درختان خرمای شادگان | عکس از: عدالت عابدینی

جهانگردان و سیاحانی هم در گذشته بودهاند که از شادگان نوشته‌اند. یاقوت حموی خود دورقستان یعنی همان شادگان را دیده است. از آن به دورق فارسیان یاد کرده و میگوید: «بر ساحل رود دورق، کشتیهایی از هند آمده و پهلو می‌زنند و چه زیبا و سرسبز است این شهر.» باور پذیری این نوشته با قایقرانی -در قایق‌های کوچک- در تالاب قابل لمس است.
در حدودالعالم در نهایت اختصار از دورق به آبادانی، خرمی و سرسبزی نام برده شده که در کنار رود پرآبش آرمیده است. در این‌باره شمس‌الدین مقدسی چنین آورده است: «دورق شهری بزرگ و آباد بود که دارای بلوک وسیع و بازارهای بزرگ است. بازار آن را چند راسته است و مسجد جامع در کنار شهر. آب و خوراک‌شان از رودخانه، حاجیان پارس و کرمان به قصد خانه معبود از آنجا می‌گذرند.

تالاب هورالعظیم کجاست؟

مهم‌ترین دیدنی شادگان، تالاب هورالعظیم است که بیشتر به تالاب شادگان معروف است. هورالعظیم با ۴۰۰ هکتار وسعت، بزرگ‌ترین تالاب استان خوزستان است و در یونسکو هم به عنوان یکی از هجده تالاب بین‌المللی ثبت شده است.
این تالاب که به عنوان «پناهگاه بین‌المللی حیات وحش شادگان» نیز شناخته شده، در برخی فصل‌های سال مقصدی مناسب برای پرندگان مهاجر است. نوع خاصی از مرغابی نیز در هورالعظیم زندگی می‌کند.
مردمش -مانند شادگان- عرب‌زبان هستند و با گاومیش‌داری، ماهیگیری و شکار پرندگان تامین معاش می‌کنند.

چطور به تالاب شادگان برویم؟

استفاده از قایق برای رفت و آمد
خانه‌های حصیری روستاهای شادگان | عکس از: عدالت عابدینی

در طول روز تاکسی‌های خطی در اهواز و اتوبوس‌ها در ترمینال آبادان به سمت شهر شادگان حرکت می‌کنند. برای ورود به تالاب باید به روستای صراخیه -در ۱۰ کیلومتری شادگان- بروید و از آن‌جا با قایق وارد تالاب شوید.

قایق سواری در ونیز ایران

تالاب -با پوشش گیاهی متنوع- از دو روستای صراخیه و رگبه تشکیل شده است. در ورودی آن دو اسکله‌ی تفریحی با قایقهای موتوری باریک برای گردشگران ایجاد شده. وقتی با قایق‌های کوچک داخل این تالابِ سراسر پوشیده از نی در حال حرکت هستید، می‌توانید خانه‌های روستاها را در دو طرف ببینید و از طبیعت عکس بگیرید. برخی این تالاب را به دلیل دسترسی خانه‌ها به یکدیگر از راه آب و با قایق، آن را به ونیز تشبیه کرده‌اند.

امکانات و اقامت

در چند سال گذشته امکانات گردشگری و زیرساخت‌های تفریحی-توریستی برای گردشگران تالاب در نظر گرفته شده است. با وجود آلاچیق‌ها می‌توانید چادر بزنید و همان‌جا اقامت کنید.

بهترین زمان بازدید از تالاب شادگان

بهترین زمان بازدید از تالاب از آبان تا اواخر فروردین است. نوروز و فروردین مسافران زیادی به این‌جا می‌آیند. اگر می‌خواهید آرامش تالاب را لمس کنید، قبل از نوروز و شلوغی‌ها به این منطقه سفر کنید.
در ایام نوروز ستاد اسکان، اقامت‌های موقتی هم برای مسافران در نظر می‌گیرد و نباید نگران محل اقامت باشید.

سوغاتی شادگان چیست؟

غذاهای سنتی شادگان
غذای خوشمزه شادگانی | عکس از: عدالت عابدینی

شادگان سوغاتی‌های متنوعی دارد که می‌توانید از بازار شادگان یا مردم بومی -در روستاهای تالاب- بخرید؛ صنایع دستی، شیرینی‌جات محلی، عرق طارونه، حصیر و خرما از مهم‌ترین سوغاتی‌های شادگانند. شیره‌ی خرمای این منطقه هم مثال‌زدنی است.

در شادگان چه بخوریم؟

اگر به شادگان و هورالعظیم رفتید، انواع خوراک ماهی را فراموش نکنید و اگر نتوانستید در رستوران این غذاها را بخورید، میتوانید از مردم بومی درخواست کنید برایتان ماهی درست کنند و با پرداخت مبلغی، هم غذای خوش‌مزه‌ می‌خورید و هم به اقتصاد مردم کمک کرده‌اید.
قلیه ماهی یکی از انواع غذاهایی است که در شادگان درست می‌شود.
آنها نوعی خوراک ماهی به نام اِمگِشت دارند که پخت آن جالب است؛ ماهی تن را ابتدا نمکسود می‌کنند، بعد آن را در جای تاریکی میگذارند و وزن‌های سنگین رویش قرار می‌دهند. بعد از یک هفته ماهی را می‌شویند، تکه‌تکه می‌کنند و سپس آن را با شوید، کشمش و برخی ادویه‌جات ترکیب می‌کنند و بعدش هم مرحله‌ی پختن است.
مردم شادگان از همان ماهی شور هم نوعی خورش به نام خورش تفخانه درست می‌کنند.

صادرات خرما

مردم منطقه‌ی شادگان بیشتر به دامداری و کشاورزی مشغولند یا این‌که در محدوده‌ی تالاب به صید ماهی می‌پردازند. از آن‌جا که این منطقه درختان نخل فراوانی دارد و یکی از مرغوب‌ترین نوع خرما در این منطقه وجود دارد، بهرهبرداری از درختان خرما یکی از مهم‌ترین فعالیتهای مردم این شهرستان است؛ شادگان سالانه ۵۰ هزار تن خرما صادر می‌کند.
گله‌های دام آنها بیشتر گاومیش است و لبنیات متنوعی از همین دام‌ها تهیه می‌کنند. مهم‌ترین محصولات زراعیشان گندم، جو، شلتوک و صیفی‌جات است.

صنایع دستی حصیری

کودکان اهل شادگان
کودکان شاد شادگانی | عکس از: عدالت عابدینی

در گذشته مردم منطقه صنایع دستی متنوعی مانند صندلی، تخت، عبای نازک و ضخیم و فرش‌های حصیری داشته‌اند و امروز عده‌ی کم‌تری به این کارها اشتغال دارند. این‌روزها بیشتر صنایع دستی این شهر از حصیر ساخته می‌شود که از مهم‌ترین آنها می‌توانیم به جارودستی، زیرانداز، سینی، کلاه، سفره و بادبزن اشاره کنیم.
در فصل‌های پُرمسافر، برخی از مردم خدماتی را به گردشگران ارائه می‌کنند؛ مثلا آنها را با قایق‌های خود به داخل تالاب می‌برند و جاذبه‌هایش را به علاقه‌مندان نشان می‌دهند.

منابع آبی تالاب شادگان

تامین منابع ابی در شادگان
رودخانه جراحی | عکس از: عدالت عابدینی

رودخانه جراحی که از میانه‌ی تالاب شادگان میگذرد، بزرگ‌ترین تأمین‌کننده‌ی آب آن است و پس از آن نهر بحره رتبه‌ی دوم را دارد که از رودخانه کارون منشعب و به تالاب جاری می‌شود. کرخه و اروندرود هم از دیگر منابع آبی این تالاب هستند.

تالاب شادگان با چه مشکلاتی روبه‌رو است؟

سدسازی بیرویه، پساب‌های سمی طرح نیشکر، عبور کانالهای نفتی، دفع پسماندهای حفاری چا‌ه‌ها، دفن زباله‌های شهری و تخریب گسترده‌ی زیست‌بوم آن باعث شده که بیش از نیمی از بخش ایرانی این تالاب از بین برود و همین خشک شدن، یکی از عوامل پدیده‌ی ریزگردها در سالهای اخیر بوده است.

مطالب مرتبط :

۲ نظر در “گشت و گذار در شادگان و تالاب هورالعظیم

  1. با سلام
    هورالعظیم تالاب حویزه است و اسم تالاب شادگان هور دورق هست
    در سایت از عربهای خوزستان بانام عرب زبان یاد شده که این قابل قبول نیست چون ما عرب هستیم یعنی اداب و رسوم و اصالت عربی داریم و کلمه عرب زبان دلالت این را دارد که ما فقط زبانمان عربی است و این صحیح نیست
    اطلاعات در مورد تاریخ دورق از چه منابعی تهیه شده مثلا دورق فارسیان اصلا منطقه ای که اصالتا عرب بوده و هست چرا نامش دورق فارسیان نامیده شده اصلا دو کلمه از نظر معنا با هم همخوانی ندارد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

back to top