طبس؛ مقصدی عجیب و رویایی برای طبیعت‌گردی و روستاگردی

فصل، فصل رفتن به طبس است. قدم‌زدن در باغ گلشن طبس، زیر سایه‌ی خنک نخل‌ها، شنیدن نغمه‌ی زیبای جوی‌ها و زمزمه‌ی باد در میان درختان خاطراتی فراموش‌نشدنی از طبس برای‌تان خواهند ساخت.
برای دیدن طبس و روستاهای اطراف باید وقت کافی گذاشت و از تک‌تک لحظات آن لذت برد. علاوه بر دیدن شهر و روستاهای اطراف طبیعت‌گردی در طبس هم رونق خاصی دارد و مسافران را از صدها کیلومتر دورتر به سوی خود می‌خواند. 

طبس در دل خراسان بزرگ

معرفی شهرستان طبس
عکس از: احسان موسوی
برای رسیدن به طبس مسیر هوایی، ریلی و جاده‌ای وجود دارد. البته مسیر ریلی متصل به مسیر مشهد است و برای ساکنان نیمه‌ی جنوبی کشور کاربردی ندارد.
طبس در تقسیمات استانی در خراسان جنوبی قرار دارد. این شهر از شمال به فردوس، از غرب به شهرستان خور و بیابانک و از جنوب به بیرجند و کرمان می‌رسد. رشته کوه شتری، شرق طبس را احاطه کرده و اقلیم خاصی را در نزدیکی طبس پدید آورده است. ارتفاع طبس از سطح دریاهای آزاد تقریبا ۶۵۰ متر است و مانند یک چاله در زمین‌های اطراف احاطه شده است. 
بارگاه امام زاده حسین بن موسی کاظم
بارگاه امام زاده حسین بن موسی کاظم | عکس از: احسان موسوی

«کال‌جنی» کجاست؟

«کال‌جنی» دره‌ای زیبا حاصل از فرسایش آبی و خاکی است. قدم زدن در بین این دره و تماشای دیواره‌های عجیبش آدم را محسور می‌کند. دسترسی به کال‌جنی از طریق جاده‌ی طبس به بشرویه انجام می‌شود. تقریبا ۳۰ کیلومتر که از شمال طبس خارج شوید به جاده‌ی فرعی و خاکی کال‌جنی می‌رسید.
خاک های فرسایش شده در گال جنی
مناظر خاص فرسایشی در کال‌جنی طبس | عکس از: احسان موسوی
اگر به کال‌جنی رفتید، پس از دیدن اشکال زیبای فرسایشی و حوضچه‌های آب حتما به پایین‌دست دره هم سر بزنید؛ جایی که فاصله‌ی دیواره‌ها زیاد می‌شود و دخمه‌هایی مرموز روی دیواره‌ها به چشم می‌خورد. 
این دخمه‌ها به خانه‌ی «گبر» شهرت دارند. معماری آنها به‌گونه‌ای است که یک ورودی کوچک بالای سطح زمین دارند و در واقع با یک چاه عمودی به طبقه‌ی بالا راه می‌یابند. از بالا چاهی دیگر مستقیم پایین می‌رود تا به آب برسد. گویا این کار به این دلیل بوده که برای برداشت آب نیازی به پایین آمدن نباشد. این دخمه‌ها به عبادتگاه‌ها یا محل‌های چله‌نشینی شباهت دارند. روی دیواره‌ها از درون دره مسیر قنات را خواهید دید.
خانه گبر و کال جنی در طبس
«خانه‌ گبر» در «کال‌جنی» | عکس از: احسان موسوی
یکی دیگر از دره‌های دیدنی طبس دره‌ی «کال‌سردر» یا «مرتضی‌علی» است. در ابتدای مسیر پیاده‌روی درون دره، چشمه‌ی «جعفری» که از لای دیواره‌های سنگ‌ها بیرون می‌آید به شما خوش‌آمد می‌‎گوید. 
دیدنی‌های این دره به اینجا ختم نمی‌شود. باید پا به آب زد و ادامه داد. در کال‌سردر یا مرتضی‌علی هم دخمه‌ها یا همان به اصطلاح خانه‌ی گبر به وفور دیده می‌شوند و نزدیکی به منبع آب وجه اشتراک‌شان است.
نمایی از بالای کال سر در و خانه¬های موسوم به خانه گبر | عکس از: احسان موسوی

ترکیبی از سرما و گرما در یک مسیر 

دره‌ی مرتضی‌علی یا کال‌سردر یکی از خاص‌ترین مناطق ایران است. دره‌ای که آب سرد از میانش می‌گذرد و از دیواره‌های آن آب گرم با فشار به داخل دره می‌ریزد؛ غار کوچکی که همانند سونا گرم است و چشمه‌های آب گرم از دلش می‌جوشند.
 حس و حالش را زمانی درک می‌کنید که در بخشی از دره مسیر آب سرد و گرم جداست و می‌توانید یک پا در آب گرم و یک پا در آب سرد بگذارید.
 
اما شگفتی این دره به همین جا ختم نمی‌شود کمی جلوتر بند تاریخی بر روی این دره با هیبتش بازدیدکنندگان را میخکوب می‌کند. قدمت این بند به بیش از ۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد؛ این بند در قدیم برای تنظیم جریان شدید سیلاب ساخته شده بود تا از جریان سیل در شهر جلوگیری کند.
طاق بندی عباسی
طاق بند عباسی در کال سر در | عکس از: احسان موسو

روستاگردی در طبس را از کجا شروع کنیم؟

در مسیر بازدید از دره‌ی مرتضی‌علی باید از روستای قدیمی «خرو» گذر کنید. خرو روستایی ییلاقی است که در دامنه‌ی کوه شتری واقع شده است. اقلیم این‌جا با طبس کمی تفاوت دارد و نوع درختان باغی‌اش گواه موضوع است. در مسیر پیاده‌روی در روستا حتماً سراغ سرو کهنسال را بگیرید و از بزرگی این درخت مقاوم شگفت‌زده شوید. 
از طبس که جاده‌ی شمال و به سمت بشرویه را انتخاب می‌کنید، اولین مقصد و پیشنهاد دیدن روستای «فُشا» است؛ جزیره‌ای سبز در بیابان که با قنات به سامان رسیده است. منظره‌ی نخلستان‌ها از تپه‌ی مشرف به فشا دیدنی است. فشا جاده‌ای شوسه دارد و فاصله‌ی آن تا جاده‌ی اصلی تقریبا ۱۰ کیلومتر است.
نخلستان‌های روستای فشا در نزدیکی طبس | عکس از: احسان موسوی
 مقصد پیشنهادی بعدی «ازمیغان» است؛ روستایی خوش آب‌وهوا در شمال طبس. وجود چشمه‌سارها و هوای مطبوع ازمیغان امکان کشت برنج، خرما و مرکبات را فراهم کرده است. چشمه‌ی «تخت‌عروس» در ازمیغان در نوع خود بسیار دیدنی است. مجموع این آب‌ها در پایین‌دست از کال‌جنی می‌گذرند. قبل از رسیدن به فرعی ازمیغان جاده‌ی خاکی-فرعی کال‌جنی در نزدیکی یک مرغداری را خواهید دید.
اگر مسیر جاده‌ی جنوبی طبس به سمت «دیهوک» را پیش بگیرید نیز روستاهای زیبایی در انتظار شماست. فهالنج، اصفهک، کریت، دیهوک و در ادامه اسفندیار و گل سرسبد همه «نایبند» در مسیر شماست.
در دیهوک هم روستای قدیمی و خرابه‌هایش هنوز پابرجاست.
همه‌ی روستاها تفاوت‌هایی دارند و این باعث جذابیت سفر به تک‌تک این روستاهاست. در سال ۱۳۵۷ زلزله‌ی ویرانگر منطقه باعث تخریب شهر طبس و روستاهای اطراف شد و به همین دلیل روستاهای طبس معمولا به دو بافت جدید و قدیم (قبل از زلزله) تقسیم می‌شوند. 
ویرانه‌های «اصفهک» با درختان نخل ‌سربرآورده هم داستان‌های جالب خود را دارد. خوشبختانه گردشگری به کمک اقتصاد اینجا آمده و اقامتگاه‌های بوم‌گردی جای خود را در این منطقه باز کرده‌اند؛ امروزه اصفهک به عنوان یکی از مقاصد روستاگردی و تماشای ستاره‌باران، محسوب می‌شود.
نخل‌ها به نوعی نشان آبادی هستند و آبادی‌ها هرچند مخروبه باشند، با وجود نخل‌ها آبادان و زیبا به نظر می‌رسند.
روستای قدیمی اصفهانک
روستای قدیمی اصفهک | عکس از: احسان موسوی
سد تاریخی «کریت» هم از جاذبه‌های منطقه به شمار می‌آید، البته متاسفانه سد بتنی ساخته شده در کنار سد قدیمی تمام زیبایی آن را نابود کرده است؛ سدی که شاید آبی هم نداشته باشد!
در نزدیکی «فهالنج» کویر نمکی قرار دارد که آسمان پرستاره‌‌اش معروف است. دیدن آسمان این کویر آرزوی ستاره چیدن را برای شهرنشینان واقعی می‌کند.
«اسفندیار» روستایی در نزدیکی کوه است و فضایی کاملاً متفاوت دارد. گشت‌و‌گذار در خانه‌های قدیمی این روستا و دیدن منطقه از بالای پشت‌بام‌های‌شان که به همه جا مشرف است، خالی از لطف نیست. معماری خانه هم در اینجا متفاوت است.
اما تا بهشت رویایی راهی نمانده. اینجا «نایبند» است. روستایی پلکانی که هر بیننده‌ای را تحت تاثیر قرار می‌دهد. قلعه‌ی نایبند با برج زیبایش مشرف به دره‌ی سبز روستاست. خرید مرکبات خوشمزه از نایبند را فراموش نکنید.
در وصف نایبند همین بس که «سون هدین» جهانگرد و جغرافی‌دان مشهور سوئدی نوشته است «حتی یک دیدار سرپایی از نایبند، انسان را به مسافرت در تمام ایران ترغیب می‌کند». در این دیدار، «هدین» در سال ۱۹۰۶ پس از گذر از کویر بهاباد و شناسایی منطقه، نایبند را دیده است.
نخلستان های روستا فشا
نخلستان‌های روستای فشا در نزدیکی طبس | عکس از: احسان موسوی
اما اگر زحمت راه تا نایبند را کشیده‌اید، جاذبه‌ای دیگر هم در این نزدیکی است که شما را سرحال می‌کند؛ آب گرم «دیگ‌رستم» که انصافاً می‌شود نامش را آب‌جوش گذاشت. این آب‌گرم از چند چشمه، بالای یک تپه سرازیر می‌شود. مسیر جویبارهای آب‌گرم را دنبال کنید تا به سرچشمه‌ها برسید و شگفت‌زده شوید. مناظر اطراف جویبارها و نخلستان‌ها هم فضای جالبی دارند. در پایین‌دست، استخر و جویبارهایی برای استفاده از آب گرم وجود دارد ولی متاسفانه هنوز امکانات چندانی برای بهره‌برداری از این نعمت‌ها فراهم نیست.
جاده‌ی طبس به نایبند درواقع مسیر ترانزیتی از جنوب کشور به سمت شمال‌شرق است و تردد خودروهای سنگین در این محور به وفور دیده می‌شود پس برای سفر به این منطقه احتیاط در رانندگی را جدی بگیرید.
مطالب مرتبط :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

back to top