موزه‌ هنرهای معاصر تهران، دیدار سنت و نوگرایی

موزه‌ی هنرهای معاصر که بنای آن از گوشه‌ی غربی پارک لاله خودنمایی می‌کند؛ بنایی زیباست که آن را به نوعی بازتاب ایده‌های روشنفکری و هنری دهه‌ی هفتاد میلادی برای ایجاد دوستی میان سنت و نوگرایی و معماری ایرانی و غربی می‌دانند.سقف‌های نیم‌هلالی موزه‌ی هنرهای معاصر، بادگیرهای سنتی را به یادمی‌آورد.

خانه‌ای برای آثار هنری

ورودی اصلی موزه هنرهای معاصر
نمای اصلی موزه هنرهای معاصر تهران | عکس از: irannewsdaily.com
اما داستان هنر معاصر چیست و چرا این موزه به این نام معروف شده است؟ در دهه‌ی ۲۰ و هم‌زمان با تأسیس دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران جرقه‌های هنر معاصر در ایران زده شد. در این دهه هنرمندانی چون «محمود جوادی‌پور»، «حسین کاظمی» و «جلیل ضیا‌پور» فضای کشور را برای پذیرش هنر معاصر آماده کردند. در دهه‌ی۳۰ رابطه با هنرمندان خارجی و بازگشت دانشجویان به فرنگ‌رفته، عرصه را برای هنر و هنرمندان معاصر آماده کرد. با پشتیبانی حکومت پهلوی از هنر نوین، گسترش ارتباطات فرهنگی با نهادهای بین‌المللی افزایش یافت و نیاز به ایجاد موزه‌ای برای جمع‌آوری آثار هنر نوین قوت یافت.

موزه هنرهای معاصر چگونه شکل گرفت؟

«کامران دیبا» نقاش، شهرساز و معمار مدرنیست ایرانی اولین کسی بود که ایده‌ی ساختن موزه‌ای برای نمایش هنر نوین را با جدیت دنبال کرد. او سرانجام حکومت وقت را متقاعد کرد تا آثار هنری زمان را خریداری کند. بخشی از هزینه‌های ساختمان و خرید آثار بین‌المللی این موزه، مستقیماً از سوی شرکت ملی نفت ایران تأمین شد.
با توافقات انجام شده، در سال ۵۶ طراحی و ساخت موزه‌ با تأثیر از هنر مدرن و بهره‌گیری از معماری اصیل ایرانی در زمینی به مساحت ۸۵۰۰ مترمربع آغاز شد.
۲۲ مهرماه، موزه با حضور افراد سرشناسی مانند «تامس مسر» رئیس موزه‌ی «گوگنهام» نیویورک افتتاح شد. در اخبار رونمایی از این موزه آمده بود که قرار است دنباله‌ی موزه‌ی گوگنهایم نیویورک باشد.
کارشناسانی همچون «دیوید گالووی»، «دانا استاین»، «کامران دیبا» و «کریم پاشا بهادری» مأمور خرید آثار هنر معاصر شدند. 
موزه هنرهای معاصر در گذشته
عکس از: worldcrunch.com
استاین جزو کارشناسان خبره‌ی این حوزه بود که توانست آثار بسیار ارزشمندی از بزرگان هنر دنیا همچون «پیکاسو»، «ژرژ براک»، «پل گوگن» و «جکسون پولاک» خریداری کند. از جمله شگفتی‌های موزه، تندیس‌های بی‌نظیر هنرمندانی چون «ماکس ارنست»، «آلبرتو جاکومتی»، «هنری مور» و «مارینو مارینی» است که امروزه برخی از آنها در باغ تندیس‌های موزه قرار دارند.
کارشناسان، کل مبلغ هزینه شده برای خرید آثار هنری موزه‌ی هنرهای معاصر را ۴۰ میلیون دلار تخمین زده‌اند.
در جریان ناآرامی‌های براندازی حکوت پهلوی، آثار موزه برای حفاظت بیش‌تر به زیرزمین منتقل شدند. کمی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در اسفند ۵۷ مدیریت موزه به سپاه پاسداران محول شد.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، موزه پس از دو هفته تعطیلی شروع به کار کرد. در این حین نمایش برخی از آثار حذف شدند؛ «زن ۳» اثری از «دکونینگ» و تابلوی «تام وسلمن» دیگر هرگز نمایش داده نشد. ناگفته نماند در سال ۷۶ و با روی کار آمدن «محمد خاتمی»، مدیریت موزه به «علیرضا سمیع آذر» داده شد و در آن دوران برخی از آثار ممنوعه مجدداً مجوز نمایش دریافت کردند.
پس از گذشت مدتی و با روی کار آمدن دولت جدید و برکناری مدیر موزه‌ی هنرهای معاصر بار دیگر آثاری از ونگوگ، وارهول و سالوادور دالی از نمایش منع شدند.
مجسمه البرتو جاکومتی
مجسمه‌هایی از آلبرتو جاکومتی در موزه هنرهای معاصر تهران | عکس از: tehrantimes.com

ویژگی‌های معماری موزه هنرهای معاصر 

معماری موزه تلفیقی از سبک مدرن و سنتی است. در طراحی موزه‌ی هنرهای معاصر عناصر سنتی همچون «هشتی»، «چهارسو» و «گذرگاه» بکار رفته‌اند. در کل می‌توان گفت طراحانی مانند «لوکوربوزیه»، «فرانک لوید رایت» و ساختمان موزه‌ی هنرهای مدرن نیویورک الهام‌بخش طراحی موزه‌ی هنرهای معاصر ایران بودند.
این موزه با مساحت ۵۰۰۰ مترمربع (به جز باغ‌ها) طی ۹ سال و با ترکیبی از سنگ و بتن ساخته و کامل شده است.
فضای داخلی متشکل از مارپیچی با شیب کم است که افراد را به سمت پایین هدایت می‌کند. این سازه‌ی مارپیچ کاملاً حال و هوای مدرنیته دارد. مارپیچ شامل ۷ گالری ا‌ست و سالن اصلی اولین و بزرگ‌ترین گالری است. طراحی گالری‌ها و چیدمان آن‌ها کنار هم به‌گونه‌ای است که نقطه‌ی آغاز و پایان بازدید موزه، هر دو در گالری ۱ قرار می‌گیرند.
نمای ساختمان از سنگ‌های بادبر نارنجی و بتن ساخته شده‌اند تا تداعی‌کننده‌ی فضایی تاریخی و سنگین باشند.
پله گرد در قلب مجموعه هنرهای معاصر
معماری مارپیچ داخل موزه | عکس از: honaronline.ir

موزه هنرهای معاصر چه بخش‌هایی دارد؟

کتابخانه‌ی موزه در پایان مارپیچ قرار دارد. این کتابخانه نزدیک به ۵۰۰۰ جلد کتاب فارسی و غیرفارسی شامل موضوعاتی مانند معماری، نقاشی، طراحی، عکاسی و سینما را در خود جاداده است. عضویت در این کتابخانه ویژه‌ی دانشجویان و پژوهشگران هنر است. از دیگر بخش‌های موزه می‌توان به «سینماتک»، کتاب‌فروشی و رستوران اشاره کرد. سینماتک در سال ۷۷ برای نمایش و نقد و بررسی آثار سینمایی ساخته شد.

چه آثار هنری‌ای در موزه هنرهای معاصر تهران وجود دارد؟

همان‌طور که اشاره کردیم، موزه علاوه بر بخش درونی، یک بخش بیرونی هم دارد که همان «باغ تندیس» است؛ باغ تندیس با آثار هنرمندانی همچون «ماکس ارنست»، «پرویز تناولی»، «هنری مور» و … باغی تماشایی است. مجسمه‌ی «مرد رهگذر» اثر پرویز تناولی نیز یکی از زیبایی‌های باغ تندیس بود که یک‌باره ناپدید شد و سرنوشت آن همچنان نامعلوم است.
پیکر لمیده‌ی دو و سه قطعه‌ای اثر «هنری مور»، زن ایستاده و مرد در حال قدم‌زدن اثر «آلبرتو جاکومتی»، اسب سوارکار اثر «مارینو مارینی» نیز همگی از جنس برنز و از آثار ارزشمند باغ تندیس به شمار می‌روند.
در بخش درونی موزه بیش از ۳۰۰۰ اثر هنری ارزشمند نگهداری می‌شود و ۴۰۰ عدد از آنها ارزشی باورنکردنی دارند.
موزه‌ی هنرهای معاصر در نوع خود کم‌نظیر است. می‌توان گفت این موزه همه‌ی جنبش‌های هنری دهه ۱۹ و ۲۰ میلادی را پوشش داده است؛ موزه‌ گنجینه‌ی آثار هنرمندان بزرگی از سراسر دنیاست و فقط جای خالی هنرمندانی مانند «مانه»، «سزان» و «موندریان» در آن احساس می‌شود.
کارشناسان و هنرمندان ارزش این موزه را بسیار زیاد تخمین زده و آثار آن را همچون جواهرات سلطنتی پشتوانه‌ی اسکناس می‌دانند. همچنین برای کسب اطلاعات بیشتر درباره کاخ های تهران کلیک کنید.
مجسمه هِنری مور در باغ موزه هنرهای معاصر تهران | عکس از: ilna.ir
نقاشی دیواری روی زمینه‌ی قرمز هندی اثر «جکسون پولاک» به ارزش ۲۵۰ میلیون دلار، نقاش و مدلش اثر «پابلو پیکاسو» به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار، شماره‌ی ۲ اثر «مارک روتکو» به ارزش ۶۰ تا ۷۰ میلیون دلار، طبیعت بی‌جان و باسمه ژاپنی اثر «پل گوگن» به ارزش ۵۵ میلیون دلار از ارزشمندترین آثار این موزه هستند.
این موزه علاوه بر آثار بی‌شمار و ارزشمند خارجی از آثار هنرمندان مشهور ایرانی نیز نگهداری می‌کند. برخی از این هنرمندان عبارت‌اند از «حسین زنده‌رودی»، «آیدین آغداشلو»، «پرویز تناولی»، «محمد احصایی» و …
در سال ۸۶ گنجینه‌ای از عکس‌های عکاسان خارجی که پیش‌تر در موزه جمع‌آوری شده بود، در نمایشگاهی به نام «چشم درون» به نمایش گذاشته شد.
از آنجایی که موزه هنرهای معاصر در خیابان کارگر واقع شده است و فاصله کمی تا موزه فرش دارد می‌توانید از آن هم بازدید کنید.
 
مطالب مرتبط :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

back to top